ANGLISHT

BAKTERIOLOGJIA – KAPITULLI 14  

SPIROKETAT DHE NEISERIET  

Dr Alvin Fox
Department of Pathology, Microbiology and Immunology
University of South Carolina
Columbia

Përktheu:
Dr Lul Raka
Fakulteti i Mjekësisë
Universiteti i Prishtinës

SPANJOLLISHT

E-MAIL DR LUL RAKA

Universiteti i Prishtinës

FJALËT KYÇE
Spiroketat 
Filamenti aksial
Treponema pallidum
Sifilizi 
Shankri 
Lezioni parësor
Mikroskopia me fushë të errët 
Lezioni dytësor
Lezioni tretësor 
Antitrupat anti-kardiolipinikë
Borrelia burgdorferi
Sëmundja e Llajmit
Ethja përsëritëse
Leptospirat (leptospiroza) 
Neisseria
Agari i Thayer Martinit
Testi i oksidazës
N. gonorrhoeae
Gonorrea
N. meningitidis
Meningjiti

  Figura 1 Sifilizi kongjenital, vlerat e infeksionit parësor dhe dytësor në SHBA gjatë viteve 1992-1998. Epidemiologjia dhe mbikqyrja. CDC/Dr. Demetri Vacalis  tdv0@cdc.gov 

  Figura 2 Histopatologjia e infektimit eksperimental me Treponema pallidum në testiset e lepurit. Ngjyrosja e modifikuar e Shtajnerit me argjend. CDC/Dr. Edwin P. Ewing, Jr.  epe1@cdc.gov 

Spiroketat janë baktere Gram negative të gjata, të holla, spirale dhe të lëvizshme. Kanë organele për lëvizje që quhen filamente aksiale (një formë e flagjelave), të cilat ndodhen ndërmjet shtresës së peptidoglikanit dhe membranës së jashtme dhe vendosen paralelisht me to. 

Treponema pallidum dhe sifilizi

T. pallidum shkakton sifilizin - një sëmundje e shpeshtë që bartet seksualisht dhe haset kudo në botë (figura 1). Përveç përhapjes me rrugë seksuale, sifilizi, mund të bartet edhe vertikalisht (nga nëna te fëmija) gjatë lindjes - in utero. Kjo sëmundje kronike dhe progresive zen vendin e tretë në rangun e infeksioneve seksualisht të transmetueshme. Pas infeksionit nismëtar me këtë baktere, brenda një periudhe kohore prej 10-60 ditësh, në zonën gjenitale formohet shankri primar (një zonë e ulqerimit / inflamacionit- figurat 4 dhe 6); kjo mund të ndodh edhe në lokalizime të tjera (figura 3). Në ndërkohë, treponema depërton dhe përhapet në mënyrë sistemike. Pacienti ka simptome të ngjashme me flamën shoqëruar me lezione dytësore që prekin kryesisht lëkurën (figura 5). Kjo ndodh 2-10 javë më vonë. Nëse sëmundja nuk mjekohet, infeksioni kalon në stadin tretësor të sifilizit (disa vite më vonë). Te sifilizi parësor dhe dytësor në vatrat e sëmundjes ekziston një numër i madh i këtyre mikroorganizmave. Por, me kalimin e kohës dhe me përparimin e sëmundjes, forcat immune të organizmit e kontrollojnë shumëzimin e baktereve, prandaj numri i tyre zvogëlohet dukshëm. Në stadin tretësor është shumë vështirë të gjinden treponemat. Lezionet sistemike të lëkurës, të sistemit nervor qëndror dhe organeve të tjera sugjerojnë për reagim të vonshëm të mbindjeshmërisë.

Treponema nuk mund të kultivohet në terrenet ushqyese nga mostrat klinike. Prandaj, në aspektin eksperimental, sifilizi është studiuar në modelet shtazore. Mikroskopia dhe serologjia janë të vetmet metoda për diagnozën e infeksionit.

Në sifilizin parësor, d.m.th. para se të zhvillohet imuniteti, treponemat shpesh janë prezente në numër të mjaftueshëm në eksudate dhe mund të verehen me mikroskop në fushë të errët. Në mikroskopin e  zakonshëm optik, rrezet e dritës e shëndrrisin mostrën dhe treponemat e holla nuk mund të vërehen. Ndërkaq, tek mikroskopi në fushë të errët, drita shëndrrit në kënde dhe kur reflektohet nga mikroorganizmi atëherë futet në thjerrëzat e objektivit. Treponemat që lëvizin aktivisht duken të ndritshme në prapavijë të errët. Si metodë alternative diagnostike përdoret ngjyrosja floreshente e antitrupave.

Te sifilizi dytësor dhe tretësor, diagnoza zakonishte vehet me anë te testeve serologjike. Metodat e skriningut bazohen në zbulimin e antitrupava ndaj kardiolipinës (përfshirë testin VDRL). Ky test bazohet në faktin se antitrupat e prodhuar nga një pacient me sifiliz reagojnë me një ekstrakt të zemrës së viçit (difosfatidil gliceroli). Mirëpo, ka shumë sëmundje të tjera që përcillen me prodhimin e antitrupave ndaj kardiolipinës duke dhënë kështu rezultate të rrejshme pozitive. Diagnoza definitive e sifilizit vehet me testet që zbulojnë antitrupat “specifikë” të drejtuar kundër antigjeneve të treponemës. Këto teste e  vërtetojnë sëmundjen dhe zakonisht bëhen pasi testet e skriningut të kenë dalë pozitiv në kardiolipinë.

Nuk ka vaksinë kundër sifilizit, por terapia me antibiotikë (zakonisht penicilina G) është shumë efikase.

Në SHBA, regjistrohen edhe sëmundje të tjera të shkaktuara nga mikrobet e ngjashme me T. pallidum si sifilizi endemik (bejel), frambezia (figura 7) dhe pinta.

Sifilizi endemik (bejel)

Kjo sëmundje nuk transmetohet seksualisht por me kontakt, p.sh. prej duarve tek lëkura e dëmtuar. Sëmundja, po ashtu mund të përhapet me shkëmbimin e pajisjeve të ushqimit; prandaj kjo sëmundje vërehet në vendet e varfëra me higjienë të pamjaftueshme. Varësisht nga rruga e përhapjes, së pari preken lëkura dhe mukozat, por bakteret mund të depërtojnë deri në asht. Prandaj, nëse ka lezione infektive në gojë, grykë dhe hundë, ato mund të depërtojnë në thellësi të indeve duke shkaktuar keqformime të mëdha në fytyrë dhe gjymtyrë. Këto ndryshime përcillen me dhembje të mëdha të eshtrave dhe ënjtje të nyjave limfatike. Në strishot e marra nga këto lezione mund të izolohet T. pallidum.

Trajtimi është i ngjashëm sikurse te sifilizi (penicilinë G ose tetraciklina). Sëmundja haset kryesisht në Lindjen e Mesme, në Afrikë dhe në Azinë Qëndrore.

Pinta

Pinta është një sëmundje tjetër treponematike joveneriane që shkaktohet nga T.cerateum. Vërehet në Karaibe, në Amerikën Qëndrore dhe në pjesën veriore të Amerikës Latine. Pinta në spanjisht do të thotë “i ngjyrosur (i lyer)”. Edhe kjo është sëmundje e varfërisë dhe higjienës të ulët që përhapet me kontakt personal nëpërmes dëmtimeve të lëkurës. Sëmundja shkon me lezione luspoze me ngjyrë të kuqe (prej nga e merr emrin) që formojnë një gungë në vendin e infeksionit parësor. Njëkohësisht, mund të vërehen edhe disa lezione tjera të vogla satelite nga rrethi i lezionit parësor dhe ënjtje e nyjave limfatike. Disa muaj pas infeksionit parësor, pacienti mund të ketë më shumë lezione të kuqe luspoze që tashmë janë të rrafshta dhe kruhen. Këto lezione quhen pintide dhe mund të vërehen përreth vendit të infeksionit parësor apo më larg tij. Me kalimin e kohës, ngjyra e këtyre lezioneve ndërron në blu të zezë dhe pastaj e humb pigmentin. Për dallim nga sifilisi endemik, sëmundja nuk depërton në thellësi të indeve dhe eshtrave. Diagnoza vehet me teste serologjike ose me ekzaminimin direkt të mostrave të lezionit në mikroskopin optik.

Trajtimi i pintës mund të jetë efikas madje me vetëm një injeksion të penicilinës G.

Frambezia (yaws)

Frambezia (figura 7) është sëmundje tjetër kronike treponematike e higjienës së ulët. Mund të jetë shumë shëmtuese. Prek kryesisht fëmijët e Afrikës, Azisë Jugore dhe pjesës veriore të Amerikës Latine. Shkaktar i sëmundjes është T.pertenue. Përhapet me kontakt personal përmes dëmtimeve të lëkurës. Rreth një muaj pas infeksionit, në vendin e infektuar formohet një papullë që më vonë transformohet në ulqerë krustoze që nuk shërohet me muaj të tërë. Zakonisht vërehet edhe ënjtje e nyjave limfatike që shkon me dhembje. Më vonë rriten disa formacione të buta në fytyrë, prapanicë dhe gjymtyrë. Nëse këto formacione rriten në tabanët e këmbës shkaktojnë një ecje karakteristike të pacientit që quhet “ecje e gaforrës”. Krijimi i tumorëve dhe ulqerave në fytyrë mund të shkaktojë keqformime të nyjave dhe mund të jetë shëmtuese. Diagnoza vehet me mikroskopimin e mostrave nga nyjat limfatike dhe me teste serologjike.

Edhe trajtimi i frambezias mund të jetë efikas; madje me vetëm një injeksion të penicilinës G.

Figura 5 Sifilizi dytësor – mukoza e gojës. Bristol Biomedical Archive © University of Bristol. Me leje

Figura 7 Frambezia është sëmundje gjymtuese dhe shëmtuese dhe prek afër 50 milionë njerëz në botë   © WHO

BURIMET E INTERNETITI
Disa fakte për sifilizin
CDC

Disa fakte për sëmundjen e Llajmit 
CDC

Borrelia burgdorferi dhe sëmundja e Llajmit

Sëmundja e Llajmit shkaktohet nga Borrelia burgdorferi  (figura 8 dhe 13). Kjo sëmundje është shumë e shpeshtë në SHBA (figurat 9 ,10). Edhepse klinikisht për herë të parë u përshkrua më 1975, roli i spiroketave këpushore nuk u dëshmua gjer më 1983. Këto rriqna (fig. 12 dhe 14) infektojnë shumë gjallesa, sidomos mijtë e bardhë. Kafshimi i rriqnës e transmeton B.burdorferin që shkakton skuqjen e lëkurës (figura 11). Brenda disa ditësh shkaktohet bakteremi kalimtare që qon në simptome të rënda neurologjike ose poliartrit (disa javë apo muaj më vonë). Rrallëherë mund të shfaqen edhe probleme kardiake. Nëse terapia fillon në stadin e hershëm të sëmundjes, atëherë është i mundshëm mjekimi (penicilinat, tetraciklinat).

  Figura 10 Rreziku nga sëmundja e Llajmit sipas regjioneve në SHBA CDC

   Figura 12 Ixodes scapularis, vektori këpushor për sëmundjen e Llajmit. Po ashtu, njihen si Ixodes dammini. CDC

Figura 13  Morfologjia e Borrelia burgdorferit. Imazhi në errësirë © Jeffrey Nelson, Rush University, Chicago, Illinois  and The MicrobeLibrary

Figura 14 Cikli jetësor i rriqnave të sëmundjes së Llajmit. CDC

 

Diagnoza
Këto mikroorganizma janë shumë nazeli dhe rriten shumë ngadalë në kulturat indore (jo bakteriologjike). Shumica e lëngjeve trupore ose mostrave të indeve nga pacientët me sëmundjen e Llajmit nuk rrisin spiroketa në kulturë. Prandaj, sëmundja e Llajmit diagnostikohet me zbulimin e antitrupave kundër B. burgdorferi. Mirëpo, duhet patur parasysh se antitrupat në fazën akute mund të jenë në titër të ulët dhe të pavërejtshëm duke e vështirësuar kështu diagnozën e sëmundjes. Diagnoza e vonshmë mund të shkaktojë dështim të terapisë. Shumë pacientë mund të mos jenë në dijeni se kanë pasur pickim nga rriqnat apo ndryshime në lëkurë.

Etiologjia
Artriti kronik, klinikisht i përngjan artritit reumatoid. Agjensi i gjallë gati asnjëherë nuk mund të izolohet nga nyja dhe shpeshherë bashkëshoqërohet me forma të tjera të artritit reaktiv (siç është sindromi i Riterit dhe ethet reumatike). Megjithatë, nganjëherë në disa preparate histologjike të indeve humane mund të vërehet një numër i vogël i antigjeneve perzistente të spiroketave dhe borelieve. Nuk ka sqarime të detajuara  për veprimin imunopatologjik në lëndimet kronike të indeve në artritin e sëmundjes së Llajmi, prandaj patogjeneza e sëmundjes mbetet të hulumtohet në të ardhmen.

Ethja përsëritëse
Çdo vit, në SHBA raportohen afër 100 raste të ethes përsëritëse. Ethja përsëritëse me baktereminë shoqëruese, shkaktohet nga lloje të tjera të Borrelieve që transmetohen përmes kafshimit të rriqnave (B. hermsii, strehues rodentët) dhe morrave (B. recurrentis, strehues njeriu). Termi ethe përsëritëse është dhënë për shkak të cikleve të përsëritura të etheve. Sëmundja përsëritet përkundër zhvillimit të përgjigjes imune të strehuesit, sepse bakteret e ndryshojnë strukturën antigjenike duke mundësuar rishfaqjen e sëmundjes. Izolimi i mikroorganizmit është jashtëzakonisht i vështirë; po ashtu, nuk ka as teste serologjike. Diagnoza vehet me vërejtjen e mikroorganizmit në strishon e gjakut.

Figura 16 Leptospiroza në veshkë.  Bristol Biomedical Archive © University of Bristol. Me leje

Leptospiroza

Kjo sëmundje po ashtu bën pjesë në grupin e zoonozave. Çdo vit, në SHBA raportohen më pak se 100 raste të leptospirozës. Leptospirat (figura 15) barten përmes ujit të kontaminuar nga urina e infektuar e kafshëve të egra (përfshirë brejtësit) dhe e kafshëve shtëpiake të fermave. Mikrobet futen në organizëm përmes dëmtimeve të lëkurës (zakonisht gjatë larjes në lum). Leptospira prek veçanërisht veshkët (figura 16), trurin dhe sytë. Bëjnë pjesë në grupin e mikroorganizmave më kultivabilë në grupin e spiroketave. Megjithatë, kultivimi në terrene ushqyese nuk përdoret si rutinë, por diagnoza zakonisht vehet me teste serologjike.

Neisseriet  janë diplokoke Gram negative (çifte të kokeve). Këto baktere rriten në terenin agar-çokollatë (quhet kështu sepse përmban gjak të ngrohur, që merr ngjyrë kafe). Terreni më i shpeshtë kultivues është terreni i modifikuar i agar-çokollatës që quhet terreni i Tajer-Martinit. Kolonitë e Neiserieve janë oksidazë pozitive (prodhojnë citokrom oksidazë).

N. gonorrhoeae ( "gonokoku")

N. gonorrhoeae (figurat 20,21), haset vetëm te njerëzit dhe shkakton sëmundjen seksualisht të transmetueshme të quajtur gonorre. Kjo sëmundje zen vendin e dytë në shpeshtësinë e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme (pas kllamidieve). Gonokoku shpesh shkakton proliferim masiv të leukociteve polimorfonukleare. Përgatesa e ngjyrosur sipas Gramit (figurat 17, 18, 19) mund të tregojnë praninë e kokeve Gram negative me vendosje në brendi të qelizave. Sidoqoftë, për diagnozën definitive është me rëndësi edhe kultura.

Artriti është një shembull tipik i sëmundjes së përgjithësuar të shkaktuar nga gonokoket. Edhepse konsiderohet si formë e artritit septik, në shumë raste gonokoket nuk mund të izolohen nga mostrat e nyjave. Dermatiti, po ashtu është i pranishëm në infeksionet e përgjithësuara. 

Terapia me penicilinë është efikase. Megjithatë, mund të shfaqen shtame rezistente që prodhojnë beta-llaktamaza dhe në këto raste shkohet me terapi alternative, si p.sh. ceftriakson (cefalosporinë rezistente ndaj beta-llaktamazave). Nuk ka vaksinë kundër kësaj sëmundje, pasiqë shtamet bakterore kanë antigjene shumë variabile (membrana e jashtme dhe piliet). Të dy këto komponenta përfshihen në ngjitjen fillestare të mikrobit për epitelin e organeve gjenitale.

Në procesin e kolonizimit të traktit urogjenital marrin pjesë edhe IgA proteazat ( prodhohen edhe nga meningokoket). Sikurse te shumë infeksione të tjera bakterore, në patogjenezën e dëmtimit të indeve ndikojnë lipopolisaharidet dhe peptidoglikani. Ekzotoksinat nuk luajnë ndonjë rol me rëndësi në patogjenezën e sëmundjes.

Figura 20 Mikrografia skanuese elektronike e Neisseria gonorrheae. © Margaret Ketterer, University of Iowa, Iowa City, Iowa USA and The MicrobeLibrary

  Figura 23 Neisseria meningitidis – prokariot kokoid; shkakton meningjitin dhe sindromin Vaterhaus- Fridrishson (infeksion fulminant meningokoksik që kryesisht haset te fëmijët nën 10 vjeç)  © Dennis Kunkel Microscopy, Inc.  Me leje

N. meningitidis ("meningokoku")

Kjo baktere (figurat 22,23) haset vetëm te njeriu. Shumica e rasteve të infeksionit janë sporadike dhe vërehen kryesisht te fëmijët. Epidemitë zakonisht shfaqen te të rriturit që jetojnë në ambiente të mbyllura dhe të dendura (p.sh. barakat e ushtrisë). Pas infeksionit fillestar të traktit të sipërm respirator që ndërmjetësohet me ngjitjen e mikrobeve përmes pilieve, pason inavdimi i sitemit të qarkullimit të gjakut, prej nga mikrobet shkojnë në tru. Meningokoku është shkaktari i dytë i meningjitit menjëherë pas pneumokokut. Mikrobet shpesh gjinden në lëngun trunoshpinor apo zbulohen me teste antigjenike. Në ekzaminimin mikroskopik vërehen diplokoke Gram negative në brendi të qelizave polimorfonukleare. Penicilina është medikament i përzgjedhur për terapinë e infeksioneve me këtë baktere.

Meningokoket ndryshojnë në aspektin antigjenik dhe mund të klasifikohen në disa serogrupe me anë të antitrupave antikapsularë. Kapsula është faktor me rëndësi në patogjenezën e sëmundjes duke e penguar fagocitozën. Sot ekziston vaksinë kundër këtyre shtameve kapsulare.

Në orofaring janë gjetur shtamet jopatogjene të Neisserieve që përbëjnë florë normale dhe i përgjajnë morfologjikisht meningokokeve. Por, ato lehtë mund të dallohen nga meningokoket patogjene. Këto baktere nganjëherë shkaktojnë sëmundje opportune, përfshirë edhe pneumoninë.

 

Kthehu në Seksionin e Bakteriologjisë të Mikrobiologjia dhe Imunologjia On-line

Faqja e përditësuar më  Sunday, February 15, 2015
Faqja mbahet nga  Richard Hunt